'Alsof trans personen worden uitgewist': catastrofeframing in de Volkskrant

Wat het decreet doet

Op 20 januari 2025 tekende Donald Trump, direct na zijn inauguratie, een reeks executive orders. Eén ervan betrof genderbeleid: het is voortaan het beleid van de Verenigde Staten om twee geslachten te erkennen, man en vrouw, en 'sex' is daarbij niet hetzelfde als genderidentiteit. Paspoorten, visa en andere federale identiteitsbewijzen moeten het geslacht in die betekenis vermelden, mannen mogen niet in vrouwengevangenissen worden geplaatst, en federaal geld mag niet worden gebruikt om wat het decreet 'genderideologie' noemt te promoten (bron).

Het zijn ingrijpende beleidswijzigingen, dat staat buiten kijf. Ze hebben concrete gevolgen voor trans mensen in Amerika: volgens een interne mail van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken worden aanvragen om het geslacht op het paspoort te wijzigen per direct geschrapt, en kan niet langer voor een 'X' worden gekozen (bron). Dat is een serieuze beleidskeuze die serieuze kritiek verdient.

Maar dat is niet hoe de Volkskrant het brengt.

'Alsof trans personen worden uitgewist'

De Volkskrant kiest op 25 januari 2025 als kop: 'Alsof trans personen worden uitgewist.' (bron) Dat woord — uitgewist — is niet toevallig gekozen. In het Nederlands heeft 'uitwissen' de connotatie van definitieve vernietiging: je wist iets uit wat daarna niet meer bestaat. Het is de taal van de uitroeiing, niet van de administratie.

De kop leunt op de Amerikaanse trans man Max Kuzma, die volgens de Volkskrant tegen The Guardian zei dat het voelt alsof deze regering de identiteit van trans en non-binaire personen wil wissen uit het publieke leven. Merk op dat zelfs hij het alsof erin houdt, en dat hij het over het publieke leven heeft. 'Alsof' — als was het zo, maar het is het niet. Toch kiest de redactie dit als haar kop. Niet 'Trump schrapt genderidentiteit uit federale documenten', niet 'Trump keert Biden-era genderbeleid terug', maar: uitgewist. Trans mensen worden uitgewist.

Dat is propaganda door woordkeuze. Niet door te liegen over de feiten, maar door feiten te verpakken in taal die de lezer een bepaald gevoel opdringt vóórdat hij of zij de inhoud kan wegen.

Wat 'uitgewist' impliceert — en waarom dat misleidend is

Wanneer journalisten schrijven dat een groep mensen wordt 'uitgewist', roepen ze een associatie op met historische genocides: de Joden in Europa, de Armeniërs in Turkije, de Tutsi in Rwanda. In al die gevallen betekende 'uitwissen' fysieke vernietiging van mensen.

Wat Trumps decreet doet is fundamenteel anders: het legt vast hoe de federale overheid geslacht definieert, en dat bepaalt onder meer wat er op federale identiteitsbewijzen staat en in welke federale gevangenis iemand terechtkomt. Het decreet verbiedt volwassenen niet om hun naam te veranderen, hormonen te nemen of zich te laten opereren; wel mag er geen federaal geld meer gaan naar zulke behandelingen voor gedetineerden (bron).

Dat onderscheid is cruciaal. Een overheid die zegt 'wij registreren biologisch geslacht' is niet hetzelfde als een overheid die zegt 'jullie mogen niet bestaan'. Ook Nederland vermeldt het geslacht in de akte van geboorte. Tot 2014 kon die vermelding alleen worden gewijzigd na fysieke aanpassing aan het gewenste geslacht en bij absolute onvruchtbaarheid. Een wet die in 2014 in het Staatsblad verscheen, schrapte die voorwaarden; sindsdien doet wie de wijziging wil aangifte bij de ambtenaar van de burgerlijke stand, met een verklaring van een deskundige (bron). Het geslacht bij geboorte blijft dus de standaard, en wijziging vraagt een procedure.

De propagandatechniek: catastrofeframing

Wat de Volkskrant hier toepast heet catastrofeframing: het omschrijven van een beleidskeuze in termen van existentiële bedreiging. De functie ervan is niet informatief maar emotioneel. Wie gelooft dat trans mensen letterlijk worden uitgewist, voelt geen ruimte meer voor een genuanceerde discussie over de merites van het beleid.

Dat is precies het effect. Als je 'uitwissen' zegt in plaats van 'niet langer registreren', maak je de tegenstander van dit specifieke beleid moreel onmogelijk. Wie vraagt 'maar wat zijn de argumenten voor biologisch geslacht als registratiecategorie?' klinkt ineens als iemand die vindt dat mensen uitgewist mogen worden.

Dit is een klassieke sluiting van het debat door taalmanipulatie. En de Volkskrant — de krant die zich als toonaangevend kwaliteitsmedium presenteert — doet er actief aan mee, met de kop als wapen.

Wat er wél te bespreken valt

Er zijn legitieme vragen te stellen bij Trumps decreet. Is het wenselijk dat de federale overheid genderidentiteit volledig negeert? Wat zijn de praktische gevolgen voor trans mensen bij grenscontroles? Hoe verhoudt het decreet zich tot niet-discriminatiewetgeving? Is het juridisch houdbaar, gezien eerdere uitspraken van federale rechters? In welke contexten is biologisch geslacht de relevante categorie en in welke niet?

Dat zijn echte, serieuze vragen die een kwaliteitskrant zou moeten stellen en uitdiepen. In plaats daarvan kiest de Volkskrant voor 'uitgewist' — een woord dat alle verdere afweging overbodig maakt, omdat uitwissen per definitie fout is en elke rechtvaardiging daarvoor monstrueus.

Trans mensen verdienen betere journalistiek

Er is nog een reden waarom deze framing schadelijk is, ook voor de mensen die ze beoogt te beschermen. Trans mensen in Amerika staan voor reële gevolgen: wie het geslacht op het paspoort wilde laten wijzigen, ziet die aanvraag geschrapt, en gedetineerde trans vrouwen moeten volgens de Volkskrant naar mannengevangenissen worden overgeplaatst (bron). Die gevolgen verdienen serieuze, nauwkeurige berichtgeving die de werkelijke situatie blootlegt.

Catastrofeframing doet het tegenovergestelde. Wie alles omschrijft als 'uitwissen', verliest de geloofwaardigheid om de gradaties te benoemen. Als een administratieve aanpassing al genocide-taal rechtvaardigt, welke taal rest er dan nog voor échte gewelddadige vervolging? De inflatie van het vocabulaire van onderdrukking maakt het moeilijker, niet makkelijker, om werkelijk gevaar te signaleren.

Het patroon

Het patroon achter deze kop is herkenbaar: beleidswijzigingen rond genderregistratie worden omschreven als aanvallen op het bestaansrecht van mensen, kritische vragen worden geframet als haat, en wie nuanceert staat automatisch aan de verkeerde kant.

Die berichtgeving heeft een prijs. Ze maakt het onmogelijk om serieus te discussiëren over wat overheden wél en niet moeten registreren, over de grenzen van zelfidentificatie in de wet, over de spanning tussen genderidentiteit en biologisch geslacht in contexten als sport, gevangeniswezen en gezondheidszorg. Dat zijn geen hatelijke vragen — het zijn urgente beleidsmatige en wetenschappelijke vragen waar democratieën antwoorden op moeten vinden.

Als 'uitgewist' het antwoord al is vóórdat de vragen worden gesteld, hoeven ze niet meer gesteld te worden. Precies dat is het propagandistische effect — en precies dat is waarom het de moeite waard is het te benoemen.